(ی.ن.ک) و (پ.د.ک) لە سەرکەوتن و شکستی نه‌وت

هۆکاری چارەسەرنەبوونی سەدساڵی دۆزی "کورد" و ماڵوێرانی و ئەنفال و کیمیا باران و تەعریب و تەبعیس و تەرحیل، هۆکاری سەرەکی نەوتی باشوری کوردستانە.
PM:07:32:14/12/2021
دۆسیە: ئابوری


ڕێبوار محەمەد
نوسەر و توێژەر لە بواری نەوت

 
(ی.ن.ک) و (پ.د.ک( لەنێوان سەرکەوتن، شکست لەگرێبەستە نەوتییەکانی کوردستاندا 

دوای ئەوەی کۆمپانیای "دیلۆت" زانیاری شەش مانگی یەکەمی ساڵی 2021 بڵاوکردەوە؛  بەداخەوە  لەکەناڵەکانی ڕاگەیاندن و ژمارەیەک پەیج، کەوتنە سووکایەتی و تۆمەت بەخشینەوە دژی حکومەتی هەرێمی کوردستان. هەندێکیان بەمەبەست و هەندێکیشیان بە نەشارەزایی. بەندە؛ وەک کەسێکی ئەکادیمی و پسپۆڕ لەبواری گرێبەستی نەوت و گاز، بەئەرکی خۆمزانی کە ئەم شیکارییە بۆ ڕای گشتی بکەم، بۆئەوەی هاووڵاتییانی خۆشەویست کوێرانە و بێ زانیاری دوای ئەو شەپۆلە نەکەون، لێرەدا کۆمەڵێک پرسیار دەکەین و دواتر لەناو بابەتەکە وەڵامیان دەدەینەوە، ئایا puk و pdk سەروەرییان تۆمارکردووە یان خیانەت؟ ئایا نەشارەزابوون لە ئەنجامدانی باشترین گرێبەست یان دۆخە سیاسی و نێودەوڵەتییەکە ئەمجۆرە گرێبەستەی سەپاندووە؟ ئایا حکومەتی ئێراقی دەستووری جێبەجێ کردووە و، کورد  یاخی بووە یان ناچارە؟ ئایا گرێبەست لەگەڵ تورکیا دەستکەوتە یان خیانەت؟ ئایا فرۆشتنی بەشێکی بۆری نەوتی کوردستان بە "ڕووسیا" کارتی پشتیوانییە یان خیانەت؟ زۆر شتی تر...

هۆکاری چارەسەرنەبوونی سەدساڵی دۆزی "کورد" و ماڵوێرانی و ئەنفال و کیمیا باران و تەعریب و تەبعیس و تەرحیل، هۆکاری سەرەکی نەوتی باشوری کوردستانە، لە ساڵی 1925 لەلایەن بەریتانیاوە باشووری کوردستان فرۆشرا بە "ئێراق" لەبەرامبەر 75 ساڵ ئیمتیازی نەوتی باشوور. هەر لەوکاتەوه‌ تا ئێستا؛ کورد شەڕی بەدەست هێنانەوەی مافەکانی دەکات. ناگەڕێینەوە ناو مێژوو بۆ ئەوەی بابەتەکە درێژ نەبێتەوە و بێزار نەبن.

شەش مانگ پێش ڕووخاندنی بەعس، لەساڵی 2003 لە فەڕەنسا 106 کۆمپانیای زەبەلاحی نەوتی جیهانی کۆبوونەوەیان کرد و ستراتیجی خۆیان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دیار کرد، گرێبەستی جۆری هاوبەشی لەبەرهەمهێنانیان پەسەندکرد، كه‌ ئەم جۆرەی هەرێمی کوردستانە لەگەڵ کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان گریبەستی ئەنجامداوە، کەواته هەڵبژاردنی ئەم جۆرە گرێبەستە لەدەسەڵاتی حکومەتی هەرێم نییە بەڵکو سەپێنراو. دوای ڕووخاندنی بەعس و پەسەندکردنی دەستووری هەمیشەیی ئێراق لەمادەی 111 و 112 دا، مافی گەلانی "ئێراق" دیار کراوە، کورد و عەرەب وەکو یەک هاوبەشن لەبەڕێوەبردنی (نەوت و غاز)ـی ئێراق و پێویستە پەرلەمانی "ئێراق" یاسای (نەوت و غاز)ـی فیداراڵی دەربکات و مافی هەموولایەک دیاری بکات لە بەڕێوەبردن و پشکی داهاتی نەوت، بەڵام دوای پەسەندکردنی دەستوور؛ حکومەت و پەرلەمانی فیدراڵی دوای هەوڵێکی زۆر ئامادەنەبوون مافی کورد وەک ئەوەی لەدەستوور هاتووە لەیاساکە جێ بکەنەوە،  ڕۆڵێکی لاوەکی و پاشکۆی یان بە "کورد" دابوو لەپرۆژە یاساکە بەڵام کورد لە 2007 ئەو پرۆژەی هەڵوەشاندەوە. کەواتە؛ لێرەدا بۆمان دەردەکەوێت کە کورد بەناچاری یاسای ژمارە 22ی ساڵی 2007ی نەوت و گازی هەرێمی کوردستانی دەرکرد و 57 گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیا و دەوڵەتەکان ئەنجامدا، بۆئەوەی ئەومافەی دەستوور پێیداوە بەدەستی بهێنێت و دوای هەشت ساڵ لە چاوەڕوانی لە 2014 کورد بەناچاری بڕیاری هەناردەکردنی  نەوتیدا بۆ بازاڕەکانی جیهان.

ئەنجامدانی گرێبەستی پەنجا-ساڵە  لەگەڵ "تورکیا" دەستکەوتە یان خیانەت؟ هۆکاری چی بوو؟ دوای ئەوەی "کورد" نائومێد بوو لە حکومەتی ناوەندی، ڕێگای دووەمی هەڵبژارد بۆ گواستنەوەی نەوتەکەی بۆ بازاڕەکانی جیهان، (یەکێتی و پارتی)  کۆمەڵێک سەروەرییان بۆ نەتەوەی کورد بە دەستهێناوە لە بواری (نەوت و گاز) کە بەهیچ هێزێکیتر ناکرێت، تا پەنجاساڵی تر لەوسەروەرییانە:- 

یەکەم؛ بەپشت بەستن بە دەستوور و مادەکانی 111,112,115,121 توانی  حساب بۆ حکومەتی ناوەندی نەکات و یاسای ژمارە 22  ی ساڵی  2007ی نەوت و غازی هەرێمی کوردستانی دەرکرد.

دووەم؛ 57 گرێبەستی لەگەڵ 57 کۆمپانیاو دەوڵەتدا ئەنجامداو هەرێمی کوردستانی بەستەوە بە سیستەمی وزەی جیهانی-یەوە، بەرژەوەندی ئابووری بۆ وڵاتان و کۆمپانیا زەبەلاحه بڕیار بەدەستەکان دروستکرد و بەرژەوەندییەکی هەمیشەی بۆ دروستکردن، بۆ یەکەمجارە کورد بتوانێت کاری وابکات گەرەنتی مانەوەو پاراستنی هەرێم بێت.

سێیەم؛ ئەو نەوتەی "کورد" دەیفرۆشێت، بەشی زۆری لەو نەوتەیە لەژێر "کەرکوک" دایە و سەدساڵە کورد شەڕی بۆدەکات کە لە خورمەڵە دەکەوێتە ناوچەی جێناکۆکەوە بیری لێداوە و نەوت دەفرۆشێت کە ئەمە سەروەرییەکی گەورەیە.

چوارەم؛ ئەنجامدانی گرێبەست لەگەڵ "تورکیا" لەهەمووی گرنگترە، چونکە تورکیایەکی دوژمنی هەموو گەلی "کورد" ئێستا بەرژەوەندی ئابووری بۆ دروست بووە و ئەم خزمەتانەی بەگەلی کورد کردووە لەوانە (بڕینی بۆری نەوتی ئێراق لە خاپوور و لەحیمکردنی بۆری کوردستان بۆ بەندەری جەیهان، پاراستن و گواستەوەو فرۆشتنی نەوتی کوردستان).


ئه‌م بابه‌ته 345 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

بابەتەکانی تری نوسەر